صدور انقلاب از مفاهیمی است که از اولین روزهای پیروزی انقلاب اسلامی توسط امام خمینی (ره) مطرح شد، بگونه ای که حضرت امام خمینی (ره) مبارزه مردم ایران را تمام شده ندانسته و افق های جدیدی را پیش روی مردم و مسئولین گشودند: «ما انقلابمان را به تمام جهان صادر می کنیم، چرا که انقلاب ما اسلامی است و تا بانگ لا اله الا الله و محمد رسول الله (ص) بر تمام جهان طنین نیفکند، مبارزه هست و تا مبارزه در هر کجای جهان علیه مستکبرین هست، ما هستیم».

در این فرصت کوتاه سعی شده است، مفهوم صدور انقلاب با تکیه بر فرمایشات امام خمینی (ره) مورد بررسی قرار گیرد.

با دقت در رفتار مسئولین جمهوری اسلامی در طول 30 سال گذشته به نظر می رسد صدور انقلاب به علتهای مختلف مورد غقلت واقع شده است یکی از علتهای اصلی این موضوع درک نادرست افراد و گروههای سیاسی از معنا و مفهوم صدور انقلاب است.

گروهی از سیاسیون که معمولا گرایشات ملی گرایانه داشتند از همان ابتدای انقلاب بصورت علنی یا تلویحی با صدور انقلاب مخالفت کرده و تنها رسالت خود را خدمت به مردم ایران و آبادانی کشور مطرح می نمودند. آنها معتقد بودند که تنها باید در قبال ایران احساس مسئولیت نمود و تمام فعالیتهای دولت ها در داخل و خارج باید صرفا منافع ملت ایران را در برگیرد و ایرانیت محور اصلی پیشرفت تلقی شود. در این طرز تفکر دیپلماسی خارجی براساس تنش زدائی سامان می گیرد و عکس العمل نسبت به رخدادهای بین المللی بصورت معامله گرایانه است و هرگونه برخورد ارزشی و انقلابی در قبال تحولات جهانی تندروی و خلاف منافع ملی معرفی می شود.

 گروهی از سیاسیون دیگر نیز دقیقا در نقطه مقابل این طرز تفکر دیده می شوند آنها مرزهای جغرافیایی را ساخته استعمار دانسته و استفاده از توانمندی های نظامی و چریکی را برای انجام صدور انقلاب ضروری می دانستند. تجهیز جنبش های آزادی بخش و به خطر انداختن منافع استعمارگران ولو با انجام ترورهای کور و حتی حضور مسلحانه در بیت الله الحرام از نسخه های این تفکر بوده است. این گروه عملا صدور انقلاب را به معنای فتح سرزمین های دیگر و گسترش فیزیکی و جغرافیایی انقلاب اسلامی با برخوردهای سخت معرفی می کردند.

دسته سوم عملگرایان بودند. آنها عقیده داشتند که باید تلاش نمود تا در داخل یک امت نمونه ساخته شود و صدور انقلاب با ارائه یک الگوی توسعه یافته انجام گیرد. در سیاست خارجی نیز مبارزه توام با تعامل بر سر منافع مشترک حتی با مستکبرین (که این گروه نام ابرقدرت را بدانها نهاده بودند) بدون اشکال شمرده می شد. این دسته هدف دولت را سازندگی ایران تا رسیدن به افقهایی چون ژاپن اسلامی (که بعدا به کره و سپس مالزی تقلیل یافت) در داخل و دیپلماسی مسالمت آمیز توام با فرصت طلبی در روابط خارجی می دانستند. در واقع این دیدگاه تلفیقی از دیدگاههای اول و دوم بود آنها اولویت را با سازندگی داخلی می دانستند و در مناسبات خارجی علیرغم اتخاذ مواضع بر علیه مستکبرین، در صورتی که منافع ما در نقطه ای به خطر افتاد و مخاصمه کارساز نبود، تفاهم مصلحتی با جامعه جهانی و حتی سازش با یکی از ابرقدرتها قابل قبول تلقی می شد.

دسته چهارم رفرمیستها بودند که نه تنها به صدور انقلاب اعتقادی نداشتند بلکه بدنبال اصلاح و دگرگونی در اصول انقلاب نیز بودند. آنها در سیاست داخلی در پی استقرار مفاهیمی چون جامعه مدنی و حقوق بشر غربی و در عرصه بین المللی در تلاش برای برقراری ارتباط دوستانه با کشورهای مستکبر  بودند.

دیدگاه امام خمینی (ره)

با مروری بر سخنان حضرت امام (ره) می توان نتیجه گرفت که دیدگاه ایشان نسبت به صدور انقلاب بر هیچ کدام از گروه های فوق انطباق کامل ندارد و در تمام موارد ذکر شده عملکرد و طرز تفکر سیاسیون بطور کلی یا نسبی مغایر با اندیشه های حضرت امام (ره) بوده است.

امام خمینی (ره) سکوت در برابر تحولات جهانی و ظلم ظالمان را مجاز نمی دانستند و حرکت عظیم مردم ایران را یک جنبش محدود شده در حیطه جغرافیایی خاص نمی دانستند: « مسئولان ما باید بدانند که انقلاب ما محدود به ایران نیست. انقلاب مردم ایران نقطه شروع انقلاب بزرگ جهان اسلام به پرچمداری حضرت حجت (عج) است... مسائل اقتصادی و مادی اگر لحظه ای مسئولین را از وظیفه ای که بر عهده دارند، منصرف کند، خطر بزرگ و خیانت سهمگین را به دنبال دارد».

از طرفی امام (ره) اقدام نظامی بر علیه ملتها را نیز رد می نمودند و این تصور را که در آن صدور انقلاب به معنای استفاده از زور و قوه قهریه بود را باطل می دانستند: «اینکه می گویم باید انقلاب ما همه جا صادر بشود، ای معنای غلط را از آن برداشت نکنند که ما می خواهیم کشورگشائی کنیم. ما همه کشورهای مسلمین را از خودمان می دانیم. همه کشورها باید در محل خودشان باشند».

امام خمینی (ره) وفاداری به ارزشهای اسلامی را در اولویت قرار داده و دین اسلام را هدایتگر تمام مردمان جهان می دانستند. بنابراین احساس مسئولیت نسبت به جامعه جهانی و نفی ارزشهای مادی غرب و مبارزه خستگی ناپذیر با توطئه ها و زورگوئی های استکبار جهانی و ترویج اسلام ناب محمدی (ص) جزو وظایف اصلی مسئولین نظام می دانستند: «البته ما این واقعیت و حقیقت را در سیاست خارجی و بین المللی اسلامی مان بارها اعلام نموده ایم که درصدد گسترش نفوذ اسلام در جهان و کم کردن سلطه جهانخواران بوده و هستیم ... ما در صدد خشکانیدن ریشه های فاسد صهیونیزم، سرمایه داری و کمونیزم در جهان هستیم. ما تصمیم گرفته ایم به لطف و عنایت خداوند بزرگ، نظامهایی را که بر این سه پایه استوار گردیده اند را نابود کنیم و نظام اسلام رسول الله (ص) را در جهان استکبار ترویج نمائیم و دیر یا زود ملتهای دربند شاهد آن خواهند بود».

به این دلیل صدور انقلاب با محدود شدن در قیوداتی چون توسعه و رشد ملی و ارائه الگویی که در مواقع خاص نسبت به سرنوشت ملت ها بی تفاوت باشد و  در صورت احساس خطر ولو بصورت پنهانی با ابرقدرتها سازش نماید، امکان پذیر نمی باشد.

با توجه به مطالب گفته شده مشخص است که حضرت امام خمینی (ره) منظور از صدور انقلاب را کشورگشایی نمی دانستند. در دیدگاه حضرت امام (ره) دین اسلام یک دین جهان شمول دارای برنامه مدون و کامل برای  دنیا و آخرت تمام بشریت است و انقلاب اسلامی اولین قدم برای استقرار اسلام ناب در جامعه جهانی به شمار می رود و تا زمانیکه احکام شریعت مقدس اسلام در گوشه گوشه کره زمین پیاده نشده باشد و بساط طاغوت در عالم برچیده نشود مبارزه ادامه خواهد داشت:« اسلام برای یک کشور، برای چند کشور، حتی برای مسلمین نیست. اسلام برای بشر آمده است. همه بشر را اسلام می خواهد زیر پوشش عدل خودش قرار دهد. ما امیدواریم که این امر به تدریج مهیا شود»... «ما می گوییم تا شرک و کفر هست مبارزه هست و تا مبارزه هست ما هستیم. ما بر سر شهر و مملکت با کسی دعوا نداریم ما تصمیم داریم پرچم لا اله الا الله را بر قلل رفیع کرامت و بزرگواری به اهتزاز درآوریم».

در واقع طبق نظریه امام خمینی (ره) در صدور انقلاب این آرمان های انقلاب است که در بین مردم کشورهای دیگر منتشر می شود و ملت مستضعف عالم با تاسی به حرکت انقلابی و معنوی مردم ایران به تدریج از زیر یوغ ستم پیشگان رهایی یافته و علم استقلال و عدالتخواهی را بلند می کنند: «ما که می گوییم انقلاب را می خواهیم صادر کنیم می خواهیم این مطلب را، همین معنایی که پیدا شده، همین معنویتی که پیدا شده است در ایران، ما می خواهیم این را صادر کنیم».